آخرین مقالات

خانه » پروژه دانشجویی » حقوقی و قضایی » دانلود پروژه تعدیل کیفر حبس در حقوق کیفری ایران

دانلود پروژه تعدیل کیفر حبس در حقوق کیفری ایران

فهرست مطالب                                                                                            صفحه

چکیده

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………۱

الف: ساماندهی تحقیق……………………………………………………………………………………………………….۳

ب: تبیین موضوع رساله و ضرورت تحقیق راجع بر آن………………………………………………………….۴

ج: اهمیت تحقیق………………………………………………………………………………………………………………۷

د: اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….۷

ه: سوالات تحقیق………………………………………………………………………………………………………………۷

و: مشکلات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………۸

ز: روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………۸

ی:سابقه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………۸

بخش اول: مفاهیم و تاریخچه و مبانی زندان و جایگزین های ان …………………………………………۱۰

فصل اول: مفاهیم و تاریخچه زندان در دنیا………………………………………………………………………..۱۰

مبحث اول : تعریف لغوی و اصطلاحی زندان…………………………………………………………………….۱۰

مبحث دوم: تاریخچه زندان در دنیا……………………………………………………………………………………۱۳

فصل دوم: تاریخچه و انواع زندان در ایران…………………………………………………………………………۱۸

مبحث اول: تاریخچه زندان در ایران …………………………………………………………………………………۱۸

مبحث دوم : انواع زندان در ایران………………………………………………………………………………………۲۳

گفتار اول: زندان بسته……………………………………………………………………………………………………..۲۴

گفتار دوم: مجتمع حرفه آموزی و کار درمانی……………………………………………………………………..۲۴

گفتار سوم: موسسات صنفی، کشاورزی یا خدماتی……………………………………………………………..۲۵

فصل سوم : زندان در اسلام……………………………………………………………………………………………..۲۶

مبحث اول : موارد جواز حبس در فقه……………………………………………………………………………….۲۹

فصل چهارم : عوامل عملی و نظری گرایش به جایگزین های حبس و مبانی آن……………………..۳۳

مبحث اول: عوامل عملی ناکارآمدی کیفر حبس………………………………………………………………….۳۴

گفتار اول: شکست مجازات حبس در دستیابی به اهداف……………………………………………………..۳۵

بند اول: ناتوانی در پیشگیری از جرم…………………………………………………………………………………۳۵

بند دوم: شکست برنامه های اصلاح و درمان………………………………………………………………………۳۸

گفتار دوم: جرم زا بودن محیط زندان ………………………………………………………………………………..۴۰

گفتار سوم: تعارض با اصل شخصی بودن مجازاتها……………………………………………………………..۴۳

گفتار چهارم: هزینه اقتصادی زندان……………………………………………………………………………………۴۷

گفتار پنجم: تراکم جمعیت زندان و کمبود فضای مناسب……………………………………………………..۵۰

گفتار ششم: مشکلات بهداشتی موجود در زندان…………………………………………………………………۵۰

گفتار هفتم: اثر روانی و نامطلوب زندان بر زندانی……………………………………………………………….۵۱

گفتار هشتم: از بین رفتن حس مسئولیت…………………………………………………………………………….۵۳

مبحث دوم: مبانی نظری ناکارامدی کیفر حبس و طرح جایگزین های آن……………………………….۵۴

گفتار اول: تحولات کیفری و گسترش زندان ……………………………………………………………………..۵۴

۱- دیدگاه مکتب کلاسیک……………………………………………………………………………………………….۵۴

۲- دیدگاه مکتب نئوکلاسیک……………………………………………………………………………………………۵۵

۳- دیدگاه مکتب تحققی………………………………………………………………………………………………….۵۵

۴- دیدگاه مکتب دفاع اجتماعی ………………………………………………………………………………………۵۵

گفتار دوم: نظریات جرم شناختی………………………………………………………………………………………۵۶

بند اول: جرم شناسی کلاسیک………………………………………………………………………………………….۵۷

بند دوم: جرم شناسی واکنش اجتماعی……………………………………………………………………………….۵۸

الف: جرم شناسی تعامل گرا (نظریه برچسب زنی) …………………………………………………………….۵۹

ب: جرم شناسی سازمانی…………………………………………………………………………………………………۵۹

ج: جرم شناسی انتقادی و شاخه های آن……………………………………………………………………………۶۰

گفتار سوم: مسئول پرداخت ضرر و زیان افرادی که بیگناه بازداشت شده اند. ………………………..۶۲

الف: در شرایطی که قاضی مرتکب قصور شده باشد……………………………………………………………۶۴

ب: در صورت عدم تقصیر قاضی……………………………………………………………………………………..۶۵

ج: جبران ضرر معنوی………………………………………………………………….. ……………………………….۶۶

فصل پنجم : مفهوم- مبانی- تاریخچه- اهداف و فواید جایگزین حبس…………………………………۶۷

مبحث اول: تاریخچه و مفهوم جایگزین های حبس…………………………………………………………….۶۷

گفتار اول: تاریخچه…………………………………………………………………………………………………………۶۷

گفتار دوم: مفهوم……………………………………………………………………………….. …………………………۶۸

بند اول: جایگزینی تقنینی…………………………………………………………………………………………………۷۰

بند دوم: جایگزینی قضایی……………………………………………………………………………………………….۷۱

مبحث دوم: مبانی قانونی برنامه های جایگزین حبس در سیاست جنایی…………………………………۷۲

گفتار اول: سیاست جنایی بین المللی و منطقه ای در زمینه تحدید کیفر حبس و جایگزین آن……۷۲

گفتار دوم: سیاست جنایی ملی ایران در زمینه تحدید کیفر حبس و جایگزین آن……………………..۷۶

مبحث سوم: اهداف و فواید و ویژگی های و شرایط (کلی) جایگزین حبس…………………………..۷۶

گفتار اول: اهداف و فواید جایگزین حبس…………………………………………………………………………۷۶

بند اول: اهداف……………………………………………………………………………………………………………….۷۶

 بند دوم: فواید………………………………………………………………….. ………………………………………….۷۷

گفتار دوم: ویژگی ها و شرایط جایگزین……………………………………………………………………………۷۸

بند اول: ویژگی ها………………………………………………………………….. …………………………………….۷۸

بند دوم: شرایط…………………………………………………………………………………………… ………………..۸۱

الف: فرهنگ سازی لازم………………………………………………………………………………………. ………..۸۱

ب: داشتن قانونی مدون و صریح………………………………………………………………………………………۸۳

ج: جرم موضوع جایگزین………………………………………………………………………………………………..۸۴

د: مجرمان موضوع جایگزین…………………………………………………………………………………………….۸۵

مبحث چهارم: ماهیت کیفرهای جایگزین حبس و مزایای بکارگیری آنها………………………………..۸۵

گفتار اول: ماهیت کیفرهای جایگزین…………………………………………………………………………………۸۵

گفتار دوم: مزایای بکارگیری کیفرهای جایگزین ………………………………………………………………..۸۶

بخش دوم: انواع جایگزین ها و مقررات مربوط به آنها…………………………………………………………۸۹

فصل اول: جایگزین های سنتی…………………………………………………………………………………………۹۵

مبحث اول: آزادی مشروط ………………………………………………………………………………………………۹۵

گفتار اول: تعریف و تاریخچه آزادی مشروط……………………………………………………………………..۹۶

بند اول: تعریف آزادی مشروط…………………………………………………………………………………………۹۶

بند دوم: تاریخچه آزادی مشروط………………………………………………………………………………………۹۷

گفتار دوم: مبانی و قلمرو آزادی مشروط……………………………………………………………………………۹۸

بند اول: مبانی آزادی مشروط……………………………………………………………………………………………۹۸

بند دوم: قلمرو آزادی مشروط…………………………………………………………………………………………..۹۸

گفتار سوم: شرایط و فواید آزادی مشروط و آثار آن…………………………………………………………….۹۹

بند اول: شرایط آزادی مشروط………………………………………………………………………………………….۹۹

بند دوم: فواید آزادی مشروط…………………………………………………………………………………………۱۰۱

بند سوم: آثار آزادی مشروط………………………………………………………………… ……………………….۱۰۱

گفتار چهارم: انتقادات وارد بر آزادی مشروط در حقوق کیفری ایران……………………………………۱۰۲

مبحث دوم: تعلیق اجرای مجازات…………………………………………………………………………………..۱۰۳

گفتار اول: تعریف و تاریخچه تعلیق اجزای مجازات ………………………………………………………..۱۰۵

بند اول: تعریف تعلیق اجرای مجازات……………………………………………………………………………..۱۰۵

بند دوم: تاریخچه تعلیق اجرای مجازات…………………………………………………………………………..۱۰۶

گفتار دوم: اهداف و فواید تعلیق اجرای مجازات………………………………………………………………۱۰۷

بند اول: اهداف تعلیق …………………………………………………………………………………………………..۱۰۷

بند دوم: فواید تعلیق…………………………………………………………………. …………………………………۱۰۸

گفتار سوم: شرایط اعطای تعلیق اجرای مجازات و آثار لغوی آن…………………………………………۱۰۸

بند اول: شرایط اعطای تعلیق …………………………………………………………………………………………۱۰۸

بند دوم: آثار اعطای تعلیق………………………………………………………………………………………………۱۰۹

بند سوم: لغو تعلیق………………………………………………………………………………………………………..۱۰۹

گفتار چهارم: انتقادات وارد بر تعلیق اجرای مجازات در حقوق کیفری ایران…………………………۱۱۰

مبحث سوم: جزای نقدی……………………………………………………………………………………………….۱۱۱

گفتار اول: تاریخچه و مفهوم جزای نقدی………………………………………………………………………..۱۱۲

بند اول: مفهوم……………………………………………………………………………………………………………..۱۱۲

بند دوم: تاریخچه………………………………………………………………………………………………………….۱۱۳

گفتار دوم: ماهیت بازداشت بدل از جزای نقدی………………………………………………………………..۱۱۴

مبحث چهارم: محرومیت از حقوق اجتماعی…………………………………………………………………….۱۱۵

گفتار اول: محرومیت از حقوق اجتماعی و خدمات عمومی و انواع آن………………………………..۱۱۶

بند اول: مفهوم محرومیت از حقوق اجتماعی……………………………………………………………………۱۱۶

بند دوم: انواع محرومیت از حقوق اجتماعی……………………………………………………………………..۱۱۷

بند سوم: خدمات عمومی و انواع آن………………………………………………………………………………..۱۱۷

گفتار دوم: جایگاه قانونی محرومیت از حقوق اجتماعی به عنوان ضمانت اجرای کیفری………..۱۱۸

بند اول: محرومیت از حقوق اجتماعی به عنوان کیفر اصلی………………………………………………..۱۱۸

بند دوم: محرومیت از حقوق اجتماعی به عنوان کیفر فرعی………………………………………………..۱۲۳

فصل دوم: جایگزین های جدید……………………………………………………………………………………..۱۲۵

مبحث اول: دوره مراقبتی……………………………………………………………………………………………….۱۲۵

گفتار اول: مفهوم و تاریخچه دوره مراقبتی……………………………………………………………………….۱۲۸

بند اول: مفهوم……………………………………………………………………………………………………………..۱۲۸

بند دوم: تاریخچه………………………………………………………………………………………………………….۱۲۹

گفتار دوم: اهداف و قلمرو دوره مراقبتی………………………………………………………………………….۱۳۰

بند اول: اهداف دوره مراقبتی………………………………………………………………………………………….۱۳۰

بنده دوم قلمرو دوره مراقبتی…………………………………………………………………………………………..۱۳۰

گفتار سوم: جایگاه دوره مراقبتی در حقوق کیفری ایران……………………………………………………..۱۳۰

مبحث دوم: جریمه روزانه……………………………………………………………………………………………..۱۳۶

گفتار اول: مفهوم جریمه روزانه و تاریخچه………………………………………………………………………۱۳۷

بند اول: مفهوم……………………………………………………………………………………………………………..۱۳۷

بند دوم:تاریخچه…………………………………………………………………………………………………………..۱۳۸

گفتار دوم: اهداف و فواید جریمه روزانه………………………………………………………………………….۱۳۸

بند اول: اهداف…………………………………………………………………………………………………………….۱۳۸

بند دوم: فواید………………………………………………………………………………………………………………۱۳۹

گفتار سوم: شرایط اعطا و نحوه اجرای جریمه روزانه………………………………………………………..۱۳۹

گفتار چهارم: جایگاه جریمه روزانه در حقوق کیفری…………………………………………………………۱۴۱

مبحث سوم: خدمات عمومی………………………………………………………………………………………….۱۴۱

گفتار اول: تعریف و تاریخچه…………………………………………………………………………………………۱۴۲

بند اول: تعریف…………………………………………………………………………………………………………….۱۴۲

بند دوم: تاریخچه………………………………………………………………………………………………………….۱۴۴

گفتار دوم: اهداف و فواید خدمات عمومی……………………………………………………………………….۱۴۵

بند اول: اهداف…………………………………………………………………………………………………………….۱۴۵

بند دوم: فواید………………………………………………………………………………………………………………۱۴۵

گفتار سوم: شرایط انجام خدمات عمومی…………………………………………………………………………۱۴۶

گفتار چهارم: جایگاه خدمات عمومی در حقوق کیفری ایران………………………………………………۱۴۶

مبحث چهارم: حبس در منزل…………………………………………………………………………………………۱۴۸

گفتار اول: مفهوم حبس در منزل……………………………………………………………………………………..۱۴۹

گفتار دوم: فواید حبس در منزل………………………………………………………………………………………۱۴۹

مبحث پنجم: نظارت الکترونیکی و مراکز گزارش روزانه……………………………………………………۱۵۰

گفتار اول: مفهوم نظارت الکترونیکی و جایگاه آن در حقوق کیفری ایران…………………………….۱۵۰

بند اول: مفهوم نظارت الکترونیکی…………………………………………………………………………………..۱۵۰

بند دوم: جایگاه نظارت الکترونیکی در حقوق کیفری ایران…………………………………………………۱۵۱

گفتار دوم: گزارش روزانه و شرایط مشمولان و جایگاهش در حقوق ایران…………………………..۱۵۱

بند اول: مفهوم مراکز گزارش روزانه………………………………………………………………………………..۱۵۱

بند دوم: شرایط مشمولان……………………………………………………………………………………………….۱۵۲

بند سوم: جایگاه این مراکز گزارش روزانه در ایران……………………………………………………………۱۵۲

نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………….۱۵۴

پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………………………..۱۶۰

منابع……………………………………………………………………………………………………………………………۱۶۴

حبس به عنوان کیفر در تاریخ تحولات حقوق کیفری یعنی نیمۀ دوم قرن هجدهم همواره به عنوان یک واقعیت گریز ناپذیروجود داشته است. هر چند که در طی ادوار مختلف تحولاتی در رویکرد به فلسفه مجازات حبس پدید آمده است. ولی در سر بیستم علی الخصوص سالیان پس از جنگ جهانی دوم از سک سو تحت تأثیر اقدامات جنبش دفاعی اجتماعی با تاکید بر رعایت و احترام به حقوق بشر و سازمانهای بین المللی همچون میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) و تحولات شگرفی در نوع نگاه مردم به مسائل انسانی پدید آمد حق آزادی که پس از حق حیات اساسی ترین حق بشر محسوب می شود جایگاه خود را بین شهروندان پیدا کرد. محور قرار گرفتن حقوق اساسی شهروندان بویژه آزادی، سلب آزادی از افراد را به عنوان یک استثناء کاملاً محدود مطرح کرد و گستردگی استفاده از حبس و بازداشت موقت را زیر سوال برد و سلب آزادی تنها برای موارد مهم و خطرناک مجاز شمرده شد. از این حیث از لحاظ نظری مشروعیت کاربرد حبس در شکل جاری آن دچار تردید شد و کمتر کسی می پذیرفت که از تمام مجرمان باید سلب آزادی شود.

ازسویی یک مطالعات سنجشی پدید نشان دادند که حبس چه با فلسفه ارعاب و بازدارندگی و چه با هدف اصلاح و درمان با شکست عملی مواجه شده است. نه تنها ارتکاب جرم در جوامعی با نظام کیفری حبس محور کاهش نیافته بود، بلکه آمار تکرار جرم توسط کسانی که سابقاً محکوم به حبس شده بودند رقم بالایی بود. این اشکالات گسترده در کنار شکست عملی مجازات حبس و تردیدهایی که در مشروعیت نظری مجازات زندان پدید آمده بود همه متفکران علوم کیفری را بر آن داشت که به دنبال جایگزین هایی برای مجازات حبس باشند.

موج این تحولات اخیراً به کشورها هم رسیده است، تدوین لایحه قانونی «مجازات های اجتماعی» نشان می دهد که دستگاه قضایی درصدد برطرف کردن مشکل حبس محوری نظام کیفری است. نتایج یک تحقیق صورت گرفته نشان می دهد که اکنون در قوانین کیفری مابالغ بر هفتصد عنوان مجرمانه با مجازات حبس وجود دارد که ۶/۱۵ درصد از این حبس ها سه تا شش ماه و ۳۰ درصد آنها بیش از شش ماه تا ۲ سال و بقیه بیش از دو سال است.

با این همه، چه در ایران چه در کشورهای دیگر، محور حرکت به سمت محدود کردن حبس است نه حذف کامل آن از نظام عدالت کیفری، زیرا در برخی موارد اعمال مجازات حبس یا اجرای بازداشت موقت امری گریز ناپذیر به نظر می رسد.

امروز مجازات حبس در اغلب کشورهای جهان به مثابه مجازات اصلی با هدف اصلاح و درمان و باز اجتماعی کردن، نسبت به بزهکاران اعمال می شود. اما هم اکنون این مجازات اگر در موارد اندکی توانسته هدفهای اصلاحی و بازپذیری مجازات ها را برآورده نماید، ولی در اغلب موارد موفق نبوده است و خودش جرم را بوده و موجب تکرار جرم در سطح جامعه و خطرناک تر کردن مجرمان با درجه جرم زایی بیشتر در جامعه شده است. به دنبال شکست جرم شناسی اصلاح و درمان و جرم زا بودن زندان، هزینه های اقتصادی زیاد آن و تراکم جمعیت کیفری زندانیان و غیره، سعی شده است از آن به عنوان آخرین حربه استفاده شود و نیز به تدریج جایگزین های آن توسعه یافتند.

در اینجا به دلایل ناکارامدی عملی کیفر حبس می پردازیم:

اولین دلیل ناکارامدی کیفر حبس (ناکارامدی عملی) شکست مجازات حبس در دستیابی به اهداف می باشد یعنی اینکه مجازات ها از اهدافی برخوردار می باشند مثل ارعاب و عبرت انگیزی و بازسازگاری مجرد مجرم در جامعه یعنی همان اصلاح و درمان مجرم.

مخالفان کیفر حبس معتقدند که این مجازان نتوانسته است اهداف فوق را برآورده کند: به ۲ دلیل؛ الف: ناتوانی در پیشگیری از جرم. یکی از اهداف مجازاتها، ارعاب و بازدارندگی می باشد. منظور از جنبه های پیشگیرانه و سودمندانه کیفر می باشد به این معنا که آنچنان واهمه و ترس ای ایجاد کند که در وهله اول، نسبت به خود محکوم . مرتکب است تا تمایل به ارتکاب مجرد بزه را در او از بین ببرد و در وهله دوم، نسبت به عموم افراد جامعه که جزء بزهکاران بالقوه می باشند و ممکن است به تقلید از بزهکار اصلی به دامن ارتکاب جرم روی آورند. تعبیر جلوگیری از اندیشه ارتکاب مجدد جرم از سوی مرتکب را پیشگیری خاص و جلوگیری از ارتکاب جرم به تقلید از بزهکار را پیشگیری عام می نامند.

اینکه آیا کیفر حبس توانسته است این اهداف مجازاتها را برآورده کند یا خیر، بدرستی معلوم نیست. آمارها نشان می دهند که این کیفر در برآورده کردن این هدف موفق نبوده است و باز می بینیم که نه تنها عموم افراد از ارتکاب جرم دست نکشیده اند. بلکه همچنین بخشی از جمعیت کیفری زندان را تکرارکنندگان جرم تشکیل می دهند و هر ساله بر این تعداد افزوده می شود. برای مثال آمار تعداد زندانیان در سالیان ۱۳۷۰ الی ۱۳۸۱ از ۹۱۲۴۳ به ۱۵۱۰۶۲ نفر افزایش داشته و بیشترین رقم ۱۶۶۱۱۳ است که مربوط به سال ۱۳۸۰ است. اینها بیانگر این است که مجازات زندان در کاهش آمار جرایم ، بازدارندگی و پیشگیری از جرم تأثیری ندارد.

علت عدم موفقیت نقش بازدارندگی را برخی در این می دانند که «جرم ناشی از عواملی از قبیل فقر، بیکاری، بیسوادی، مهاجرت و … است که زندان در از بین بردن آنها هیچ نقشی و تأثیری نخواهد داشت و تا وقتی علل و زمینه های ارتکاب جرم در جامعه وجود داشته باشد زندان از ارتکاب جرم پیشگیری نخواهد کرد.

می توان نتیجه گرفت که اگر چه نمی توان نقش عواملی همچون فقر و بیکاری و مهاجرت …….. را در عدم پیشگیری مجازت حبس از ارتکاب جرم نادیده گرفت اما علت اصلی این امر که بخش عمده ای از جمعیت زندانها را هنوز تکرارکنندگان جرم تشکیل می دهند به نظر می رسد به لحاظ معایب و ایراداتی باشد که در کیفر حبس و اجرای آن نهفته است. لذا وقتی کیفر حبس با توجه به داده های آماری این هدف مجازاتها را برآورده نمی کند و اجرای آن مفید واقع نمی شود توسل به سیاست جایگزینی و برنامه های آن امری ضروری است.

ب» شکست برنامه های اصلاح و درمان. یکی از دیگر اهداف مجازاتها بازپذیری مجدد اجتماعی بزهکاری و اصلاح و درمان آنهاست. اندیشه اصلاح و درمان و بازسازگاری مجدد وی یکی از آموزه های فکری مکتب دفاع اجتماعی جدید می باشد برناربولک معتقد است:« اصلاح مقصر با این هدف است که وی دوباره به راه خطا بازنگردد».

اندیشه اصلاح و درمان و بازپذیری در اسناد بین المللی منعکس شده است. به عنوان مثال می توان به قواعد حداقل لازم الرعایه راجع به طرز رفتار اصلاحی با زندانیان مصوب ۱۹۵۵ ویثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی در سال ۱۹۶۶ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد اشاره کرد که در سال ۱۳۵۴ به امضای دولت ایران رسیده و مجلس نیز آن را به تصویب رسانده است. همه این اقدامات و مقررات و طرح های بین المللی و داخلی در جهت انسانی کردن مجازات حبس و اصلاح و درمان مجرمین پیش بینی و ارائه شده بودند. اما به لحاظ اشکالات و ایرادات عدیده ای که بر زندان و نحوۀ اجرای آن وارد می باشد جنبه های اصلاحی و بازپروری کیفر حبس دچار تردید و شکست شده است به گونه ای که امروزه زندان علی رغم تاکید بر جنبه های اصلاح و درمان و بازپروری آن، نه تنها نتوانسته در درمان و اصلاح بزهکاران موفق باشد بلکه بر نرخ تکرار جرم ارتکابی توسط زندانیان بعد از آزادی از زندان افزوده شده است.

عواملی که تأثیر به سزایی در عدم موفقیت برنامه اصلاح ودرمان بزهکاران در زندان دارد و یا زمینه های اصلاح و درمان را دشوارتر می کنند عبارتند از:

۱-تراکم جمعیت کیفری زندان و کمبود فضای مناسب برای نگهداری زندانیان. به علت کثرت زندانیان برنامه های اصلاحی موفقیت آمیز نبوده بطوری که متهمان و محکومان         بی سابقه دار و محکومان به سابقه هم زیستی اجباری داشته و نهایتاً برای فعالیت های بزهکارانه در آینده برنامه ریزی می کنند

۲-مشکلات و معضلات بهداشتی و شیوع انواع بیماری های عفونی نظیر ایدز

۳-کمبود مأمور مراقب و مدد کار. براساس استانداردهای بین المللی باید در قبال هر نفر زندانی، یک مأمور مراقب باشد در حالی که در کشورهای ما برای هر ۱۴۰ نفر زندانی یک نفر مراقب وجود دارد.

۴-پذیرفتن حبس به عنوان مجازات اصلی جرائم در قوانین جزایی یکی از مشکلات اساسی کشور ایران در داشتن زندان های شلوغ اصل پذیرفتن زندان به عنوان مجازات و آن هم برای همه گونه جرائم و در هر همه شرایط و اوضاع و احوال در قوانین و مقررات مختلف به عنوان مثال، قانون تعزیرات و بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی است.

دومین دلیل ناکارآمدی کیفر حبس: جرم زا بودن محیط زندان

مخالفان کیفر حبس معتقدند که زندان در عمل به یک  محیط جرم زا و مجرم پرور تبدیل شده است دلایل ذکر شده در زیر بیانگر جرم زا بودن محیط زندان است. الف» زندان مکان مناسبی است برای آماده کردن و انتقال متون ارتکاب بزه طی مدتی که زندانیان در یک جا با هم در ارتباط می باشند. به عبارتی دیگر همان پدیده «خرده فرهنگ زندان» یا «فرهنگ پذیری از زندان مدنظر است» با این توضیح که محکومی که برای ارتکاب جرم کم اهمیتی به زندان رفته است ممکن است در اثر تماس با بزهکاران حرفه ای داخل زندان به مجرم حرفه ای تبدیل گردد.

به همین دلیل برخی معتقدند که زندان موجب ارتقای کیفیت جرائم می گردد. چرا که هر چه تراکم زندانیان بیشتر باشد مقوله یادگیری شگردها و میله های بزهکاری نیز بیشتر می شود. و از سوی دیگر زندانی با آزاد شدن از زندان موجب انتقال فرهنگ و متون مجرمانه به عموم افراد جامعه و نزدیکان خود می شود.. ب» در ثانی زندان مکان مناسبی برای ارتکاب خشونت و ستیزه جویی می باشد با بین زندانیان نسبت به همدیگر یا به واسطه عمل مأمورین زندان نسبت به زندانیان صورت می پذیرد.

ج: عدم کنترل دقیق بر ورود و خروج مواد مخدر به زندان

سومین دلیل ناکارامدی عملی حبس: تعارض با اصل شخصی بودن مجازات هاست.

اصل این است که مجازاتها تنها بر شخص مجرم تحمل شود. ماده ۷ قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۷۸ بیانگر این اصل مهم است که مقرر می دارد:« مجازات باید بر شخصی مباشر، شریک و معاون جرم اعمال گردد.

کیفر حبس اگر چه بر شخص زندانی تحمیل می شود اما باید گفت که زندانی شدن مجرم بی شک به شکل غیر مستقیم آثار زیان بار مالی، عاطفی، فرهنگی و فکری، روحی را بر خانواده زندانی ببار می آورد. در نتیجه بر اصل شخصی بودن خدشه وارد می شود.

و این آثار مجازت را از حالت شخصی بودن خارج می کند. یکی از محققان بنام علی رستمی می گوید :« تأثیر مهمی که زندانی شدن فرد بر او وارد می کند در زمینه خانوادگی است.

چهارمین دلیل برنامه کارآمدی عملی حبس: هزینه های اقتصادی خود زندان می باشد.

زندانی کردن دو اثر اقتصادی را به دنبال دارد: اولاً :اثر مستقیم ضرورت ساختن زندان های جدید با توجه به تراکم جمعیت، هزینه های نگهداری زندان های قدیمی از قبیل تعمیر و خورد و خوراک و پوشاک زندانیان، هزینه های بهداشت و درمان مجرمان، دستمزد مأمورین زندان، مددکاران اجتماعی… این قبیل هزینه ها بر دولت تحمیل می شودثانیاً : اثر غیر مستقیم: با زندانی شدن تعداد زیادی از افراد، جامعه، دچار رکود اقتصادی می شود به عبارتی زندان نه تنها باعث بیکار شدن عضو فعال جامعه می شود بلکه باعث می شود که فرد موقعیت شغلی گذشته خود را بنا به دلایلی از دست بدهد در نتیجه همین عامل باعث می شود که فرد آزاد شده مجدداً دست به ارتکاب جرم بزند.

پنجمین دلیل: تراکم جمعیت زندان و کمبود فضای مناسب است

آمارهای زندان نشان می دهد که هر ساله تعداد زندانیانی که روانه زندان می شوند افزایش می یابد ولی مکان و فضای نگهداری آنان گسترش داده نشده است. در نتیجه در یک فضای کم با انبوه عظیمی از زندانیان مواجه می شویم. سرانه قابل قبول فضای نگهداری و محل اسکان هر زندانی ۵/۱۷ متر مربع است در حالیکه سرانه موجود در کشورمان به تلاش های زیاد فعلاً ۵/۴ متر مربع است کمبود فضای سرانه یکی از آسیب های جدی اصلاح و تربیت است در زندان ها. علت تورم جمعیت کیفری زندان بنظر می رسد موارد زیر باشد: ۱-حبس محور بودن قوانین جزایی یعنی به عبارتی در قوانین کیفری برای اکثر اعمال مجرمانه مجازات حبس در نظر گرفته شده است.

۲-استفاده گسترده قضات از مجازات حبس. که علت استفاده گسترده قضات از کیفر حبس از یکسو به وضع قوانین مو جود بر می گردد و از سوی دیگر به عدم آموزش صحیح قضات در جهت استفاده از داده های علمی.

ششمین علت بر ناکارامدی کیفر حبس: مشکلات بهداشتی موجود در زندان است.

 شیوع بیماری مسری مثل بیماری های عفونی و پوستی مثل ایدز ، سل و هپاتیت و … در زندان بسیار چشمگیر است. این گونه بیماری ها از طریق استفاده مشترک از سرنگ های تزریقی ، مقاربت های جنسی بوجود می آید.

از سویی وضع نامطلوب بهداشت را در زندان می توان به تراکم جمعیت در زندان و کمبود فضای آن اشاره کرد زیرا هر چه تراکم بالا باشد خطر ابتلا به این گونه امراض افزایش پیدا می کند و علت دیگر را می توان ناشی از چرخه ورود و خروج زندانیان به داخل و خارج از محیط زندان اشاره کرد.

در زندان به دلیل اینکه سدی در سر راه ارضای غرایز جنسی (که قوی ترین غریزه در انسان است) تجاوزهای جنسی بین مردان بسیار بالاست زیرا روابط زناشویی مرد با زندانی شدن تحت الشعاع قرار می گیرد. بنابراین جرائمی مثل مساحقه، لواط پدید می آید که عاملی است برای پیدایش امراض جسمی و روحی و …

عامل هفتم بی اثر بودن حبس در اصلاح و بازسازی مجرم: اثر روانی نامطلوب زندان بر زندانی است.

زندان با توجه به وضعیتی که در آن حاکم است موجب بروز اختلالات روانی و عصبی نسبت به کلیه زندانیان بویژه زندانیانی که احساس بی عدالتی نسبت به خود داشته باشند به آسانی درمان پذیر نیست. در خصوص اثر روانی نامطلوب زندان بر زندانی در مصاحبه هایی که با زندانیان صورت گرفته آنها احساس خود را هنگام ورود به زندان اینگونه تشریح کردند: احساس دلتنگی به همراه یک احساس تلخ و احساس سرکوفتگی، سرخوردگی و اضطراب و تشویش و سردرگمی. تأثیر زندان بر زندانی به خصوص روان زندانی ناشی از عامل گوناگونی مثل فقدان مراقبت های پزشکی کافی، شیوع بیماری های خطرناکی مثل ایدز سوء رفتارهای جنسی در زندان و سوء تغذیه است.

خــریــد ایــــن فـــایــــل

مطالب شابه مطلب فوق